پنجشنبه, 05 مرداد 1396

خدمات

 

jazebehh- darreh shahr

 ProPzal Darreh-Shahr

اوقات شرعی دره شهر

اسرائیل را تحریم کنیم

boycott-apartheid-israel-275x330

ارتباط آنلاین

لینکستان

تبليغات شما

 

 


 

madakto.ir

 

SAHEL-ISP

 

 


بررسی تطبیقیِ گفتار و انديشه‌ي ميرنوروز با شاعران فارسی زبان ايران مشاهده در قالب PDF نمایش دکمه چاپ فرستادن به ایمیل
شنبه, 04 مهر 1394 ساعت 09:11

a-feily-mokhtar

مختار فیلی از استادان شعر و ادب فارسی و مدرس زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد دره شهر می باشد، گر بگوييم كه در ميان شاعر لر، ميرنوروز بيشترين بهره‌ي انديشه‌اي را از شاعران شاخص فارسي‌زبان در شعر خود به كار گرفته است، ادعايي بيهوده نيست، به عنوان نمونه، شيخ‌اجل در ديباچه بوستان  ...

 

مختار فیلی (مدرس  زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه های دره شهر): ميرنوروز شاعر بزرگ لُر در اواخردوره صفوی است، عده‌اي از محققين وي را اهل و زاده دهلران و عده‌اي هم مسقط‌الرأس او را از خاك جايدر (قريه‌اي از توابع پلدختر) مي‌دانند، اما اين شاعر نه زادروز معلوم و دقيقي دارد و نه زادگاهش به درستي مشخص است.


از اين شاعر تنها ادبياتي پراكنده و بسيار محدود به جاي مانده است كه در سه بخش به اهتمام زنده‌ياد اسفنديار غضنفري در سال 1356 به زيور طبع آراسته شد.

بخش اول: اشعار فارسي، كه اين اشعار در دو بحر هزج مسدس محذوف و رمل مسدس محذوف سروده شده‌اند كه از نظر معاني داراي صلابت و استواري كم‌نظيري هستند.


بخش دوم: اشعار و تك‌بيتي‌هاي لري مینجایی شاعر هستند كه اين اشعار سينه‌ به سينه و به صورت شفاهي در ميان قوم لر رواج داشته‌اند. و پيكره موسيقي غني و كم‌نظير اين قوم را بيشتر تك‌بيتي‌هاي لري اين شاعر به وجود آورده است.


بخش سوم: ملمعات، يعني شعرها و ابياتي كه پاره‌اي از آنها فارسي و پاره‌اي ديگر لري مي‌باشند.

بدون شك ميرنوروز تمام سبك‌هاي شعري را مي‌شناخته و در شعرش بيشترين استفاده از سبك عراقي را نموده است و در جاي‌جاي اشعارش گرايش خود را به سبك هندي نشان داده است.

اگر بگوييم كه در ميان شاعر لر، ميرنوروز بيشترين بهره‌ي انديشه‌اي را از شاعران شاخص فارسي‌زبان در شعر خود به كار گرفته است، ادعايي بيهوده نيست.

به عنوان نمونه، شيخ‌اجل در ديباچه بوستان، پيامبر (ص) را يتيمي مي‌داتند كه قرآن را نانوشته و در عين حال هيبت كلامي كتاب‌هاي عظيم دانشمندان جهان را در هم شكسته است:

سعدي:

«يتيمي كه ناكرده قرآن درست   كتب خانه‌ي چند ملت بشست

به  لا قامت لات بشكست خرد   به  اعزاز  دين  آب  عزي  ببرد»

(يوسفي، 1365: 4)

كه ميرنوروز در آغاز توحيدنامه‌ي خود شبيه به مضمون سعدي چنين مي‌گويد:

«صحايف را ز معني كرد عاري     چون فرد باطل و تقويم پاري

كشيده خط لا بر جبهه لات        ز  عزت كرده عزي مُهر مات»

                                                                               (غضنفري، 1356: 17)

سعدي باز در ديباچه‌ي بوستان به تولد پيامب نور رحمت و فرو ريختن كنگره‌هاي كاخ مداين به صورت تلميح چنين مي‌فرمايد:

«چو صيتش در افواه دنيا فتاد     تزلزل در ايوان كسري فتاد»

                                                                               (يوسفي، 1365: 4)

ميرنوروز شبيه به همين مضمون مي‌گويد:

«ز هوشش طاق كسري خاك گشته                   چو دامان اسيران چاك گشته»

                                                                                           (غضنفري، 1356: 17)

همچنين شيخ اجل در اشاره به معجزه‌ي شق‌القمر مي‌فرمايد:

«چو عزمش بر آهيخت شمشير بيم                    به معجز ميان قمر زد دو نيم»

                                                                                           (يوسفي، 1365: 36)

ميرنوروز همين انديشه سعدي را به گونه‌اي ديگر بيان مي‌كند:

«چو  انگشت  قلم‌سان  را  علم  كرد                   رخ مهتاب را شق‌القلم كرد»

(غضنفري، 1356: 17)

سعدي با توجه به احاديث معتبر، بر اين عقيده است كه وقتي در عرش رقم خلقت پيامبر(ص) تثبيت گرديد، هنوز خبري از وجود آدم ابوالبشر نبوده است:

«بلند آسمان پيش قدرت خجل   تو مخلوق و آدم هنوز آب و گل»

                                                                                           (يوسفي، 1365: 36)

ميرنوروز در همين مضمون مي‌گويد:

«ميان آب و گل آدم گرفتار                      كه در كُنت نبياً كشت اظهار»

                                                                                           (غضنفري، 1356: 4)

سعدي در ادامه ديباچه، بر اين عقيده است كه هنگامي كه پيامبر(ص) به معراج مي‌رود، آن چنان به قرب معنوي پروردگار مي‌رسد كه جبرئيل ياراي پيش رفتن را ندارد، حتي به اندازه‌ي يك گام. وقتي كه پيامبر(ص) او را ترغيب به همراهي مي‌كند، جبرئيل اظهار عجز مي‌نمايد و مي‌گويد: حتي به اندازه سر مويي جرأت نزديك شدن را ندارم.

سعدي:

«چنان گرم در تيه قربت براند      كه در سدر، جبرئيل از او باز ماند

بدو  گفت  سالار  بيت‌الحرام      كه  اي  حامل  وحي  برتر  خرام

چو در دوستي مخلصم يافتي     عنانم   ز  صحبت    چرا   تافتي»

                                                                                           (يوسفي، 1365: 36)

سرانجام جبرئيل جواب مي‌دهد:

سعدي:

«بگفتا فراتر  مجالم  نماند                     بماندم كه نيروي بالم نماند

اگر يك سر مو فراتر پرم              فروغ   تجلي   بسوزد   پرم»

                                                                                           (يوسفي، 1365: 36)

ميرنوروز همين گفتگو را چنين به رشته نظم در مي‌آورد:

«چنان در تيه قربت كرد تعجيل    كز او در سد، واپس ماند جبرئيل»

                                                                                           (غضنفري، 1356: 52)

پيامبر(ص) جبرئيل را دعوت به همراهي مي‌كند و جبرئيل اين گونه جواب مي‌دهد:

ميرنوروز:

«بگفت   اي  ممكن  اسرار  اعجاز                     امين  پاك  دين  و محرم راز

ازين در گر نهم يك جو قدم دور              تجلي سازدم چون سرمه طور»

                                                                                           (غضنفري، 1356: 52)

در ديباچه، سعدي در بعضي ابيات خداوند را جبار مطلق مي‌خواند و انسان و كاينات را مقهور و مجبور سلطنت او مي‌داند و در اين ابيات نوعي جبرگرايي مطلق به چشم مي‌خورد. يعني سعدي جبر خداوند را باعث پادشاهي و يا بردگي انسان‌ها مي‌داند و انسان‌ها را فاقد هيچ اختياري در سرنوشت محتوم و رقم‌ خورده مي‌داند.

سعدي:

«يكي را به سر برنهند تاج بخت  يكي را به خاك اندر آرد به تخت

كلاه  سعادت  يكي  بر سرش    گليم  شقاوت  يكي    در   برش»

                                                                                           (يوسفي، 1365: 35)

ميرنوروز نيز در توحيديه خود، اين عقايد جبرگرايانه را با ديدي ماهرانه و فلسفي كه حكايت از بينش عميق و حكيمانه دارد، اين گونه بيان مي‌كند:

«يكي حاكم يكي محكوم  باشد يكي ظالم   يكي مظلوم باشد

يكي ليلي يكي شيرين شعاري  يكي رستم   يكي اسفندياري

يكي نامي يكي  مجهول  باشد  يكي حامل يكي محمول باشد

يكي در شام صاحب تاج  باشد   يكي بر شام شب محتاج باشد»

                                                                                           (غضنفري، 1356: 44-43)

در معراج‌نامه ميرنوروز كه تأثير انديشه‌هاي سعدي و نظامي در آن به چشم مي‌خورد، در بيتي زيبا، شاعر رحمت پروردگار را آن قدر عميم و فراگير مي‌داند كه حتي شيطان به وسوسه مي‌افتد تا در روز معراج دست به دامن پيامبر مهرباني‌ها شود، بلكه شفاعت او موجب گردد تا پروردگار او را بيامرزد:

ميرنوروز:

«چو آرد در شفاعت دست را پيش                 كند شيطان طمع آمرزش خويش»

                                                                                           (غضنفري، 1356: 48)

اين بيت ميرنوروز با توجه به مضمون بيت شيخ اجل سروده است كه مي‌فرمايد:

«و گر در  دهد  يك  صلاي  كرم            عزاريل     گويد   نصيبي     برم»

                                                                                           (يوسفي، 1365: 38)

ميرنوروز شاعران شاخص مانند فردوسي و سعدي و به خصوص نظامي را به خوبي مي‌شناخته و از انديشه‌ها و نحله‌هاي فكري آنان بهره‌هاي فراوان برده، گاهي اوقات حتي آرايه و صنايع بديعي را به سبك اين شاعران را در شعر خود به كار برده است.

سعدي در يك بيت از بوستان، لفظ «شام» را به زيبايي در صنعت جناس تام اين گونه به كار برده است:

«گدا را چو حاصل شود نان شام چنان خوش بخسبد كه سلطان شام»

ميرنوروز قريب به همين مضمون صنعت بديعي جناس تام را با لفظ شام به روش سعدي به كار برده است:

«يكي در شام صاحب تاج باشد  يكي بر شام شب محتاج باشد»

                                                                               (غضنفري، 1356: 5)

ديگر شاعر شاخصي كه مورد توجه ميرنوروز بوده است و ميرنوروز از آموزه‌ها و انديشه‌هاي اين شاعر در سروده‌هاي خويش بهره فراوان برده است، حكيم نظامي مي‌باشد. ميرنوروز تحميديه و معراج‌نامه و نعت پيامبر(ص) را با مضاميني كه بسيار شبيه به انديشه فلسفي حكيم نظامي مي‌باشد، سروده است. اين تشابه تنها در مضامين و انديشه نيست، بلكه ميرنوروز همان وزني را كه نظامي در معراج‌نامه پيامبر(ص) برگزيده است، مورد استفاده قرار داده، يعني بحر هزج مسدس محذوف.

حكيم نظامي براي اثبات وجود خالق و آفريدگار يكتا در توحيدنامه خويش تمثيل پيرزن را كه بر پشت چرخ نخ‌ريسي است، بيان مي‌كند:

«از آن چرخه كه گرداند زن پير     قياس از چرخ گردنده همي گير»

                                                                               (حميديان، 1367: 7)

ميرنوروز همين تمثيل را با تبعيت از انديشه حكيم نظامي چنين بيان مي‌كند:

«چو دوك پيرزن پيوسته در كار    به گرد خويش سرگردان چو پرگار»

                                                                               (غضنفري، 1356: 25)

در جباري خداوند و بي‌اختيار بودن كاينات حكيم نظامي مي‌فرمايد:

«نه آتش را خبر كوهست سوزان            نه آب كه هست از جان فروزان»

                                                                               (حميديان، 1367: 5)

ميرنوروز همين مضمون حكيم نظامي را با اشتراكات بالاي كلامي و معنايي چنين بيان مي‌كند:

«نه آتش را خبر كاين سوختن چيست     نه خاك آگه كه ساكن اندر آن كيست

نه  بر  آن  اين  دويدن  گشت  معلوم       نه  بر  باد  اين  وزيدن  گشت  مفهوم»

                                                                                           (غضنفري، 1356: 25)

حكيم نظامي در دو بيت عناصر اربعه (آب، باد، خاك، آتش) را تا فرمان خداوند نباشد، هيچ خاصيت اثربخشي ندارند. چنين بيان مي‌كند:

«اگرچه آب و خاك و باد و آتش     كنند آمد شدي با يكدگر خوش

همه  تاز  و  خط  فرمان  نيايد     به شخص هيچ پيكر جان نيايد»

                                                                               (حميديان، 1367: 54)

شاعر بزرگ قوم لر، مير نوروز اين مفاهيم را جزيل‌تر و فيلسوفانه‌تر و زيباتر از حكيم نظامي اين گونه بيان مي‌كند:

«ز اضدادي كه اجماعش گمان نيست      ميان‌داري كند، خود در ميان نيست

همه   در    كار    خود    بي‌اختيارند        به    حكم   ديگري   مشغول   كارند»

                                                                                           (غضنفري، 1356: 43)

سعدي در باب هفتم بوستان در مورد پرورش زنان و بيان فساد و صلاح آنان، حكايت بسيار زيبايي ذكر مي‌كند كه با اين بيت شروع مي‌شود:

«زن      خوب    فرمان‌ بر        پارسا       كند مرد درويش را پادشا

      .......

«زن  خوش ‌منش دستان تركه  خوب       به  آميزگار  بپوشد عيوب

زن خوب و خوش‌طبع رنج است و بار        رها كن زن زشت ناسازگار»

                                                                                           (يوسفي، 1367: 164)

ميرنوروز تحت تأثير اين حكايت باشكوه شيخ اجل به گويش لري و قريب به مضامين سعدي مي‌گويد:

«مرد دِ مُونه زن خو بهار مَردَه     زن گَن چي زمسو هميشه سرده»

معني: اين مردم زن خوب براي مرد مانند بهار است و زن بد مانند زمستان هميشه سرد و كسالت‌آور است.

«مردمونه زن گن بي و دوچارم    او وكول هيمه و سركت سيش ميارم»

                                                                                           (غضنفري، 1356: 46)

معني: اي مردم زن بد و ناسازگاري نصيبم گشته است، و هميشه مجبورم برايش آب بكشم و از جنگل برايش هيزم بياورم.

ميرنوروز وقتي ناوك مژه و كمان ابروي يار را توصيف مي‌كند، بدون هيچ ترديدي توصيفات حماسي شاهنامه را مدنظر داشته است:

«بركشيد  از   ناوك  مژگان  خدنگي         آتيشن   و   دلنشين   و   دود  رنگي

ناوك دلدوز چون  بگرفت  در  دست          در    كمان   ابرون   بي‌امان    بست

چه كمان اندر سياهي چون خط قير                    از كشش خم گشته و ستوار و زه‌گير

جيره   گوش   كمان  و  قيره  تير             شقه    شست   زره فرساي    پيگير

(جيره: صدايي كه از كشيدن چرم كمان مي‌آيد / قیره: صدا و نفير تير / شقه: صدايي كه از برخورد دو چيز به هم مي‌آيد)

نوك ناخن  چون به  ناوك آشنا  شد         مرغ  دل  از  بيم  جان از تن رها شد

بركشيد و درگذشت از  بلگه  گوش                      هر دو گوشش سر نهاده بر سر دوش

شست صافش چون بشد طيار آماج                    چپ‌كشيدوراست زد برد دل ‌به‌قيقاچ

نوك پيكانش گذشت از  مهر پشت                       ز آنطرف  هم  بيگناه  ديگري  كشت»

                                                                                           (غضنفري، 1356: 83)

توصيفات ميرنوروز را با توصيفاتي كه حكيم توس از نبرد رستم و اشكبوس در شاهنامه داشته‌اند، مقايسه مي‌كنيم:

فردوسي:

«خدنگي    برآورد    پيكان  چو  آب          نهاده    بر    او   چار    پر   عقاب

بماليد  چاچي  كمان  را  به  دست                     بچرم    گوزن   اندر   آورد  شست

ستون كرد چپ را و خم كرد راست                      خروش از خم چرخ چاچي بخاست

چو  سوفارش  آمد  به پهناي گوش                     ز  شاخ  گوزنان    بر  آمد   خروش

چو   بوسيد  پيكان  سر  انگشت  او                    گذر    كرد   از   مهره    پشت   او»

                                                                                           (فردوسي، 1370: 735)



منابع:

حميديان، سعيد (1388). خسرو و شيرين، به تصحيح حسن وحيددستگردي، تهران: قطره.

غضنفري، اسفنديار (1355). كليات ديوان ميرنوروز، خرم‌آباد: رشنو.

يوسفي، غلامحسين (1368). بوستان، تهران: خوارزمي.

يوسفي، غلامحسين (1368). گلستان، تهران: خوارزمي.

غضنفري، اسفنديار (1364). گلزار ادب لرستان، خرم‌آباد: دانش.


 

دیدگاه شما

Feed
  1. When possible, come up with ways to make taking action more enjoyable. It’s going to be tough to stick to a new routine if you absolutely hate it. If you hate running, take up a sport. If you own a business and there is a task you have to do but hate doing, see if you can hire someone else to do it. Try turning on some music while you do what needs to be done. If you could associate positive feelings to taking action, you’ll be more likely to stick your plan long enough for it to become a habit.
    Louis Vuitton http://www.louisvuitton-lv.us.com/
  2. Wow, this piece of writing is good, my younger sister is analyzing these kinds of things, therefore I am going to let know her.

افزودن نظر


    • >:o
    • :-[
    • :'(
    • :-(
    • :-D
    • :-*
    • :-)
    • :P
    • :\
    • 8-)
    • ;-)



    برای نمایش تصویر جدید کلیک کنید.
    هیچ خبرخوانی مشخص نشده است